Kullanıcı Deneyimi Tasarımının (UX Design) Yolculuğu
5 dk okuma
Okuma Süresi: 7 dakika
Kullanıcı deneyimi tasarımı terimi ilk olarak 1993 yılında bilişsel psikolog ve tasarımcı Don Norman tarafından Apple Computer'da çalışırken ortaya atıldı. 90’ların başında Apple’a katılan Don Norman bu terimi ortaya atarken şöyle dedi: "Bu terimi icat ettim çünkü insan arayüzünün ve kullanılabilirliğin çok dar olduğunu düşündüm: Endüstriyel tasarım, grafikler, arayüz, fiziksel etkileşim ve kullanım kılavuzu da dahil olmak üzere, kişinin bir sistemle ilgili deneyiminin tüm yönlerini ele almak istedim”
Ve bulduğu bu terim, kendisini bu unvanı ilk kullanan kişi yaptı.
İsterseniz 5000 yıl daha geriye giderek UX tasarımının geçmişine bir bakalım. 
Feng Shui ve alanın yerleşimi (M.Ö 4000)
Feng Shui'nin arkasındaki konsept 5.000 yıl öncesine dayanır ve insan yaşamı ile içinde bulunduğu çevre arasındaki bağlantılardan bahseden eski bir şiirden türetilmiştir. Feng Shui, kelimenin tam anlamıyla "rüzgar" (feng) ve su (shui) olarak tercüme edilir. Enerji akışına (chi) göre nesnelerin mekansal düzenlemesini ifade eder.
Feng Shui'de kuvvetlerin serbestçe akmasına ve bir boşlukta denge oluşturmasına yardımcı olarak, onların yollarını “engellememiz” gerekir. Bu nedenle Feng Shui, çevremizi en uyumlu ve optimal şekilde düzenlemek ile ilgilidir.
Antik Yunan ve Ergonomi (M.Ö 500)
UX kökenlerinin başka bir izi Antik Yunan'da bulunabilir. MÖ 5. yüzyılda Yunan uygarlıklarının araçlarını ve işyerlerini ergonomik ilkelere göre tasarladıklarını gösteren kanıtlar vardır. Ergonomi de insan refahını ve genel sistem performansını optimize eden bilimsel bir disiplindir.
Antik Yunanlıların ergonomik ilkeleri çok iyi bildiklerinin en güçlü göstergelerinden biri, Hipokrat'ın bir cerrahın yerini nasıl ayarlanması gerektiğini anlatan bir metindir. Cerrahın aletlerinin "cerrahı engellemeyecek şekilde konumlandırılması ve gerektiğinde kolayca erişilebilecek bir yerde olması" gerektiği tavsiye edilir.
Leonardo Da Vinci’s “Kitchen Nightmare” (1430)
Leonardo Da Vinci Gibi Düşünmek adlı kitabında yaratıcılık ve yenilik konusunda uzmanlaşan yazar Michael J. Gelb, Milan Dükü Leonardo da Vinci'yi yüksek profilli bir ziyafet için mutfağı tasarlaması için görevlendirdiği durumdan bahsediyor.
Gıda maddelerini hazırlayanlara taşımak için konveyör bantlar tasarlayan Vinci teknolojinin ilk kullanımlarından birini gerçekleştirmiş olur. Buna ek olarak, güvenlik önlemleri için muhtemelen ilk sprinkler sistemini kurmuştur.
Kurguladığı düzen ve sprinkler sistemi kusurlar ile doluydu. Ancak tasarım pratiği de Rönesans döneminde kullanıcı deneyimi tasarımının izini taşımaktadır.
Frederick Winslow Taylor ve “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” (1900 başları)
Bilimsel Yönetim yoluyla endüstriyel verimliliği artırmaya çalışan Amerikalı bir makine mühendisi olan Frederick Winslow Taylor, 1911 yılında “Bilimsel Yönetimin İlkeleri”ni yazmıştır.
Taylor, insan emeğini daha verimli hale getirmeye odaklanmıştı, bu nedenle, işçiler ve araçları arasındaki etkileşimler hakkında kapsamlı araştırmalar yaptı.
Taylorizm, insanları bir makinedeki çarklara indirgeme biçimi nedeniyle geniş çapta eleştirildi. Bununla birlikte, insanlar ve araçları arasındaki ilişkiyi optimize etmeye odaklanması açısından bazı temel UX ilkelerini anımsatır.
Toyota ve insan girdisinin değeri (1940’lar)
Toyota, mühendislik ve üretim yoluyla işyeri verimliliğine değer veriyordu ve insan merkezli üretim sistemini geliştirdi.
Taylorizm'den farklı olarak Toyota felsefesi 'İnsana saygı' idi.
Örneğin, Toyota fabrikasındaki işçiler, bir kusur görürlerse montaj hattını durdurmak için bir "Andon Kordonu" halatı çekebiliyor ve ardından süreci iyileştirmek için geri bildirimde bulunabiliyorlardı. Bugünkü Kullanılabilirlik Testi gibi değil mi?
UX tasarımı tam olarak Toyota'nın bu çalışmaları ile ilgili görünüyor.
Henry Dreyfuss ve İnsanlar İçin Tasarlamak (1955)
Henry Dreyfuss, Kullanılabilirlik İlkesine öncülük etmiş ve “İnsanlar İçin Tasarlamak” adlı kitabında bu ilkeyi anlatmıştır.
Dreyfuss, bir düzine tüketici ürününün - Hoover elektrikli süpürge, masa üstü telefon ve daha fazlasının - görünüşünü, hissini ve kullanılabilirliğini iyileştirmesiyle tanınıyordu.
“Ürün ve insanlar arasındaki temas noktası bir sürtüşme noktası olduğunda, endüstriyel tasarımcı başarısız olmuştur. İnsanlar ürünle temas kurarak daha güvenli, daha rahat, satın almaya daha istekli, daha verimli veya sadece daha mutlu hale getirilirse, tasarımcı başarılı olur” görüşündeydi.
Walt Disney ile Keyif (1966)
Walt Disney, büyülü hikayeleriyle bir çoğumuzun hayatına mutluluk getiren özel bir insandı.
Disneyland gezisi kurgusunda Walt Disney, duyularımızı memnun etmek ve mutlu anılar yaratmak için teknolojiyi kullanmayı garantilemiştir.
Detaylara gösterilen özen, kendini kaptırmaya odaklanma ve ürünlerini sürekli geliştirme arzusu, Walt Disney'i kullanıcı deneyiminin en eski tasarımcılarından biri haline getirdi.
PARC ve kişisel bilgisayarların tasarımı (1970’ler)
1970'lerde, PARC'ın bir araştırma merkezi olan Xerox, grafik kullanıcı arabirimi - GUI, fare ve bilgisayar tarafından oluşturulan bitmap grafikleri ile ortaya çıktığında bir paradigma değişikliği yarattı. Oyunun kurallarını değiştirenlerden biri de, dünyadaki herkesi potansiyel bir bilgisayar kullanıcısı yapan ilk kişisel bilgisayarlardan biri olan Xerox Alto oldu ve bilgisayarları araç olarak kullanmak isteyenler için bilgisayarların kullanılabilirlik konusundaki eksikliklerini canlı bir şekilde vurguladı.
Daha sonra 1984'te Apple, grafik kullanıcı arayüzü, yerleşik ekran ve fare içeren ilk toplu pazar PC'sini piyasaya sürdü. O zamandan beri Apple, UX tasarımında öncülüğü ele aldı.
Don Norman (1995)
Ve 1995 te Don Norman ürün araştırmasına ve tasarımına destek olmak için katıldığı Apple’da UX etiketini ilk defa yarattı.
Bu noktada, etrafta çok fazla kullanıcı deneyimi çalışması olmasına rağmen, Kullanıcı deneyiminin henüz bir etiketi olmadığından Norman UX iş unvanını yarattı ve bu ünvana sahip ilk kişi oldu. “kullanıcı deneyimi tasarımı” terimini bu şekilde ortaya çıkardı.
Apple iPhone (2007)
Steve Jobs, MacWorld 2007'de iPhone'u “birdirbir ürün” olarak tanıttığında bir tarih yazılmıştı.
Devrim niteliğindeki dokunmatik ekranı ve güzel tasarımıyla iPhone, kullanımıyla piyasadaki diğer akıllı telefonlardan daha kolaydı.
Tasarım ve kullanıcı deneyimi, Apple'ın konumunu yükseltti ve gelecekteki Mobil Cihazların yolunu açtı. Dünyayı değiştiren telefon hikayesi tanıtımına, Steve Jobs’un UX Devrimi olarak nitelediği 2007’deki iPhone tanıtım videosuna buradan ulaşabilirsiniz.
Yakın Dönem:
2007'den günümüze ise çevik sürecin bir parçası olan UX tasarımının gereksinimlerinde gittikçe artan bir canlanma oldu ve ürünlerin inşa edilme şeklini yönlendirmek için kullanıcı/müşteri geri bildirimleri çok daha önem kazandı.
Artık Kullanıcı Deneyimi tasarımının temel ilkesinin; bir kullanıcı etkileşiminin herhangi bir noktasında ürünleri deneyimleyen ve kullanan kişilere yardımcı olacak, basitleştirecek ve memnun edecek ürünler yaratma olduğu biliniyor.
Sürekli gelişen UX tasarımı bu alandaki ilgi çekici yolculuk devam ediyor. Yapay zekadan ses teknolojisine, sanal gerçeklikten arayüzsüz tasarıma - günümüzün UX tasarımcıları her gün yeni meydan okumalarla karşı karşıya. Gelecek ne getirirse getirsin, kendisinden önceki tarih kadar ve belki de daha fazla heyecan verici olacağından eminiz.
Kaynak:
