344 Adımda En Uzak Geçmişimize Gidiyoruz: Webb Teleskobu
3 dk okuma
Okuma Süresi: 4 dakika
Şu an Dünyamızdan 1,5 milyon km uzaklıktan bize doğru bakan bir teleskop var; evreni ‘hiç görmediğimiz gibi’ bize gösterecek olan bir teleskop. Teleskop ismini, ilk Ay’a gidiş projesi Apollo’ya öncülük etmiş olan, geçmiş NASA yöneticisi James Webb’ten alıyor. (1906-1992) Webb Teleskobu’nun, 13,6 milyar yıl öncesinin görüntülerini göstermesi bekleniyor. Yani şu ana kadar insanlığın gidebildiği en uzak geçmişin görüntülerini…
13,6 milyar yıl öncesine ulaştığımızda, Büyük Patlama’dan (Big Bang) 100 ila 250 milyon sonrasını görebileceğiz. Bunun için Webb Teleskobu, 1996’dan beri sürekli test ediliyor. Sonunda, 24 Aralık 2021’de Fransız Guyanası'ndaki Avrupa Uzay Limanı'ndan fırlatıldı ve merakla beklenen yolculuğuna çıkmış oldu. Fırlatıldıktan 27 dakika sonra teleskop, fırlatma roketinden ayrıldı. 33. dakikada güneş paneli açıldı ve teleskop kendi gücünü üretmeye başladı.
(NASA’nın canlı olarak yayınladığı Webb Teleskobu’nun fırlatılış anını izlemek için: Webb Space Telescope Launch )
Neden 344 Adımda?
Çünkü Webb Teleskobu’nun 344 “tek hata noktası” (single point of failure) var. Tek hata noktası; çalışmadığı veya başarısız olduğu durumda tüm sistemin işleyişini sekteye uğratacak sistem bileşeni olarak tanımlanıyor. Havacılık mühendisi ve Michigan Üniversitesi'ndeki Uzay Fiziği Araştırma Laboratuvarı yöneticisi Patrick McNally, teleskobun karşı karşıya olduğu en büyük zorluklardan birinin de; tek hata noktalarının fazla sayıda olmasının yanı sıra, birçoğunun birbirine bağlı olması olduğunu söylüyor.
Proje başladığından beri 10.000'den fazla kişi Webb üzerinde çalışarak; olası senaryoları düşünmek, simülasyonları çalıştırmak ve her bir bileşeni test etmek için yıllarını harcadılar. NASA Genel Merkezi Bilim Misyonu Direktörlüğü’nden Thomas Zurbuchen, Webb Projesi takımının bir parçası olmanın ona öğrettiği en önemli şeyin; “amaç ve umudun gücü” olduğunu söylüyor. Ayrıca “Gerçekten buna değdi.” diyebileceğiniz bir şeyi başarma umudundan alınan gücün ve enerjinin inanılmaz olduğunu ifade ediyor. Teleskobun bilim dünyasında yarattığı heyecanı ise şöyle özetliyor: “Bazıları henüz doğmamış olan onbinlerce bilim insanı Webb Teleskobu’nun getireceği verilerden yararlanacak.”
James Webb Teleskobu’ndan Beklenenler
1990 yılında insan gözünün 100 katı bir göz olarak nitelenen Hubble Teleskobu uzaya gönderilmişti. Evrenin her gün hızla genişlediğini; galaksinin merkezinde kara delik olduğunu Hubble sayesinde öğrendik. Hubble Teleskobu’nun ana ayna çapı 2,4 m iken; Webb Teleskobu’nunki 6,5 metredir. Hubble'ın ana odak noktası; hem görünür hem de ultraviyole ışıktır. Kızılötesi spektrumun çok küçük bir bölümünü gözlemleyebilir. James Webb ise, kızılötesi spektruma odaklanmak için özel olarak tasarlanmıştır. Serin tutulmazsa, gözlemlemeye çalıştığı nesnelerin ışıklarına karşı kendisini kör etme riskiyle karşı karşıya kalabilir.
İki uydu arasındaki bir diğer önemli fark; tutulacakları mesafe. Hubble Teleskobu onarım yapılması gerektiğinde yaklaşılabilecek kadar yakındı. Çünkü Hubble, 570 km uzağa yollanmıştı. James Webb ise 1.5 milyon km uzakta çalışıyor; Dünya yörüngesinde değil. Webb’in yerinde kalabilmesine yardımcı olmak için; teleskop, Güneş ve Dünya'nın yerçekiminin birlikte çalıştığı bir yerde bulunuyor.
Webb Teleskobu’nun, Temmuz 2022’de ilk bilimsel kareleri göstermesi bekleniyor. Görev süresinin 10 yılı aşkın olacağı düşünülen teleskop, bu süre içerisinde hiç arıza yapmadan kendi kendine çalışacak. JWST, NASA, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve Kanada Uzay Ajansı’nın (CSA) işbirliğini içeren projenin ana hedefleri şöyle:
★ Evrendeki ilk ışığı ve Büyük Patlama'dan kısa bir süre sonra oluşan gök cisimlerini incelemek
★ Galaksilerin nasıl oluştuğunu ve geliştiğini araştırmak
★ Güneş sistemi dışındaki uzak gezegenlerin atmosferlerini incelemek
★ Kendi güneş sistemimizdeki gezegenlerin görüntülerini almak
★ Karanlık maddenin kanıtlarını bulmak
James Webb Teleskobu’nun macerasını an be an takip etmek için: Where is Webb?
Kaynaklar:
James Webb Teleskobu John Mather Röportaj
James Webb Space Telescope: everything you need to know about the Hubble successor
James Webb Has 344 Single-Point Failures. Here Are the 5 Most Critical Elements
